← Powrót do kataloguPOLSKI SZLAK PAMIĘCI / POSTS

🇵🇱SERGIUSZ PIASECKI — OD CELI ŚMIERCI DO LITERACKIEJ SŁAWY. JEGO OSTATNIA DROGA PROWADZIŁA DO WALII

2026-11-17 · Polski Szlak Pamięci w Walii · Biografie i historie

Czy wiedzieliście, że jeden z najbardziej niezwykłych polskich pisarzy XX wieku zmarł w niewielkiej miejscowości Penley, niedaleko Wrexham?

Jego życie mogłoby posłużyć za scenariusz kilku filmów. Był żołnierzem, agentem polskiego wywiadu, przemytnikiem, więźniem skazanym na śmierć, pisarzem i żołnierzem Armii Krajowej.

Nazywał się Sergiusz Piasecki.

Dzisiaj, w ramach naszego Polskiego Szlaku Pamięci w Walii, chciałbym przypomnieć historię człowieka, którego życie było pełne dramatycznych wydarzeń, a jego ostatni rozdział rozegrał się właśnie na walijskiej ziemi.

Od walk z bolszewikami do służby w polskim wywiadzie:

Sergiusz Piasecki urodził się w Lachowiczach, niedaleko Baranowicz, na dawnych Kresach Wschodnich. Jego data urodzenia pozostaje przedmiotem historycznych rozbieżności — w źródłach pojawiają się lata 1899 i 1901.

Już jako młody człowiek doświadczył rewolucji bolszewickiej i jej okrucieństw. W 1919 roku uczestniczył w walkach o Mińsk, a następnie służył w Wojsku Polskim, biorąc udział w wojnie polsko-bolszewickiej, w tym w obronie Warszawy w sierpniu 1920 roku.

Po wojnie jego losy potoczyły się w zupełnie nieoczekiwanym kierunku.

W 1922 roku został agentem Oddziału II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Dzięki znajomości języków, miejscowych realiów i pogranicza polsko-sowieckiego wykonywał niezwykle niebezpieczne zadania wywiadowcze.

Przekraczał nielegalnie granicę sowiecką, dostarczał pieniądze agentom i zdobywał informacje. Według relacji przełożonych wyróżniał się wyjątkową odwagą.

Przykrywką dla jego działalności był przemyt. Z czasem jednak środowisko przestępcze, uzależnienie od narkotyków i kolejne konflikty z prawem doprowadziły go do upadku.

Wyrok śmierci i książka, która przyniosła wolność:

W 1926 roku Piasecki uczestniczył w napadzie na pociąg w okolicach Lidy. Został aresztowany i skazany przez sąd wojskowy na karę śmierci.

Dzięki wcześniejszym zasługom dla polskiego wywiadu wyrok zamieniono na 15 lat więzienia.

Odbywał karę między innymi w Rawiczu, Koronowie i w ciężkim więzieniu na Świętym Krzyżu.

To właśnie tam wydarzyło się coś niezwykłego.

Człowiek, który znaczną część młodości spędził w rosyjskim środowisku językowym, zaczął intensywnie doskonalić polszczyznę i pisać.

W więzieniu powstały jego pierwsze powieści, w tym słynny „Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy” — opowieść inspirowana życiem przemytników na wschodnim pograniczu II Rzeczypospolitej.

Książka okazała się ogromnym sukcesem literackim. Zainteresował się nią między innymi Melchior Wańkowicz.

W 1937 roku Piasecki został ułaskawiony przez prezydenta Ignacego Mościckiego i wyszedł na wolność, cztery lata przed końcem wyroku.

Z więźnia stał się jednym z najgłośniejszych polskich pisarzy swoich czasów.

Wileńska konspiracja i ocalenie Józefa Mackiewicza:

Wybuch II wojny światowej ponownie zmienił jego życie.

Piasecki walczył w szeregach Korpusu Ochrony Pogranicza, a następnie działał w konspiracji na Wileńszczyźnie.

Jako żołnierz Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej posługiwał się pseudonimami „Kira”, „Konrad” i „Suez”.

Dowodził oddziałem specjalnym wykonującym wyroki podziemnych sądów.

Jedną z najważniejszych akcji było zdobycie w czerwcu 1943 roku dokumentów z niemiecko-litewskiego urzędu policji w Wilnie. Wśród odzyskanych materiałów znajdowały się także dokumenty związane ze Zbrodnią Katyńską.

Za tę akcję odznaczono go Brązowym Krzyżem Zasługi z Mieczami.

Piasecki zapisał się w historii również dlatego, że odmówił wykonania wyroku śmierci na pisarzu Józefie Mackiewiczu. Po wojnie ustalono, że wyrok był bezpodstawny.

Emigracja do Wielkiej Brytanii:

Po ponownym zajęciu Wileńszczyzny przez Sowietów Piasecki musiał się ukrywać. Jako przeciwnik komunizmu nie mógł bezpiecznie pozostać w kraju.

W kwietniu 1946 roku przedostał się przez Czechosłowację i Niemcy do Włoch, gdzie wstąpił do 2. Korpusu Polskiego.

Jesienią tego samego roku dotarł statkiem wojskowym z Neapolu do Glasgow.

Później przebywał w różnych ośrodkach wojskowych w Anglii. Po demobilizacji w sierpniu 1947 roku zamieszkał w Londynie.

Od 1953 roku mieszkał również w Hastings, a następnie w St Leonards-on-Sea.

Pomimo wcześniejszego sukcesu literackiego jego życie na emigracji nie było łatwe. Mieszkał skromnie, wykonywał prace fizyczne i nadal pisał.

Powstały wówczas kolejne książki, między innymi „Zapiski oficera Armii Czerwonej”, „Siedem pigułek Lucyfera” oraz utwory poświęcone działalności polskiego podziemia.

Jego twórczość była w komunistycznej Polsce objęta cenzurą.

Penley — ostatni rozdział życia:

W ostatnich latach życia Piasecki ciężko zachorował na raka płuc.

Trafił do Polskiego Szpitala Wojskowego w Penley, niedaleko Wrexham w północnej Walii.

Szpital ten był jednym z ważnych miejsc powojennej historii polskiej emigracji w Wielkiej Brytanii. Opiekę znajdowali tam między innymi polscy weterani, byli żołnierze i osoby, których wojenne losy na zawsze oddzieliły od ojczyzny.

12 września 1964 roku Sergiusz Piasecki zmarł w Penley.

Miał za sobą życie pełne wojny, więzienia, konspiracji, literackich sukcesów i wieloletniej emigracji.

Jego ciało przewieziono do Anglii.

Grób w Hastings i powrót do ojczyzny:

Sergiusz Piasecki został pochowany na Borough Cemetery w Hastings, na południowym wybrzeżu Anglii.

Na jego marmurowym nagrobku umieszczono siedem gwiazd tworzących Wielką Niedźwiedzicę — symbol nawiązujący do jego najsłynniejszej powieści.

Przez ponad sześćdziesiąt lat jego szczątki spoczywały poza granicami Polski.

Dopiero w 2025 roku, z inicjatywy Instytutu Pamięci Narodowej i w porozumieniu z rodziną pisarza, zostały ekshumowane i sprowadzone do kraju.

29 września 2025 roku w Warszawie odbył się uroczysty ponowny pogrzeb Sergiusza Piaseckiego z honorami państwowymi i wojskowymi.

Po Mszy świętej w Katedrze Polowej Wojska Polskiego pisarz został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

W uroczystościach uczestniczyli przedstawiciele najwyższych władz państwowych, IPN, wojska oraz rodzina pisarza.

W Penley ma powstać miejsce pamięci

Choć Sergiusz Piasecki spoczywa dziś w Warszawie, Walia pozostaje miejscem jego śmierci i ważną częścią jego historii.

Według informacji uzyskanych podczas naszych badań w grudniu 2026 roku planowane jest ustawienie w Penley pomnika lub steli poświęconej Sergiuszowi Piaseckiemu.

Na oficjalne potwierdzenie daty i szczegółów uroczystości jeszcze czekamy.

Tymczasem w ramach inicjatywy Polski Szlak Pamięci w Walii rozpoczęliśmy własne poszukiwania archiwalnych dokumentów dawnego szpitala w Penley.

Szczególnie interesuje nas dokumentacja szpitala z 1964 roku, która mogłaby pomóc odtworzyć ostatnie miesiące życia pisarza.

Być może gdzieś w zachowanych księgach znajduje się jeszcze zapis dotyczący jego pobytu lub śmierci.

Pamięć nie zna granic:

Sergiusz Piasecki przeżył dwie wojny, był skazany na śmierć, odzyskał wolność dzięki literaturze, walczył w konspiracji i przez lata żył z dala od Polski.

Jego życie zakończyło się w niewielkim walijskim Penley.

Dzisiaj, odkrywając polskie ślady w Walii, chcemy przypominać również takie historie.

Bo za każdą datą, każdym nazwiskiem i każdym miejscem pamięci kryje się człowiek, którego losy zasługują na przypomnienie.

Źródło historyczne: Instytut Pamięci Narodowej, Marek Jończyk, „Sergiusz Piasecki. Żołnierz i pisarz-antykomunista” oraz materiały IPN dotyczące uroczystości pogrzebowych z 29 września 2025 r. Informacje o planowanym upamiętnieniu w Penley pochodzą z bieżących ustaleń naszej inicjatywy i wymagają jeszcze oficjalnego potwierdzenia.

#SergiuszPiasecki #PolskiSzlakPamięciWWalii #Penley #PolacyWWalii #PolskaHistoria #ArmiaKrajowa #IPN #PolacyWUK #Pamiętamy

Źródła i powiązania